Czym jest odporność społeczna i jakie znaczenie w jej budowaniu mają bliskie relacje z otoczeniem i integracja społeczności lokalnych? Jaka jest w tym rola wolontariatu lokalnego?
Odporność społeczna w lokalnych społecznościach może być rozumiana jako zdolność do radzenia sobie z zagrożeniami i trudnymi sytuacjami oraz zaspokajania podstawowych potrzeb w czasie kryzysu. Jest to też zdolność do adaptacji do nowych okoliczności i gotowość do odbudowy po trudnych doświadczeniach. Podstawą do tego są relacje, umiejętność i gotowość do mobilizacji i współpracy w obliczu zagrożenia. Podstawą zaś dla tych cech jest poziom zaufania i kapitału społecznego. W społecznościach, które są lepiej zintegrowane, znają swoje potrzeby i możliwości działania, mobilizacja i podejmowanie inicjatyw mających na celu wzajemne wsparcie w trudnościach jest łatwiejsze i efektywne. Społeczności takie w naturalny sposób mają większy potencjał do samoorganizacji, szczególnie w sytuacjach kryzysowych. W takich okolicznościach nie ma już przestrzeni na poznawanie się, budowanie zaufania. To są momenty, kiedy zbudowane sieci współpracy pomiędzy poszczególnymi osobami, organizacjami i instytucjami, mają kluczowe znaczenie i mogą być skutecznie wykorzystywane. Wszelkie działania, które wzmacniają integrację, uczą współpracy, budują relacje z najbliższym otoczeniem, będą więc tymi czynnikami, które na co dzień mogą budować nie tylko postawy i zaangażowanie społeczne poszczególnych osób, ale w efekcie wzmacniać całe społeczności, do których one należą.
Wolontariat w najbliższej okolicy
Specyfika Warszawy, ogromna liczba mieszkańców, dynamizm i indywidualizm to okoliczności, które nie sprzyjają budowaniu lokalnych społeczności i wzmacnianiu wzajemnych relacji. Dlatego, szczególnie ważne i cenne są te działania, które mają potencjał do angażowania mieszkańców możliwie najbliżej ich miejsca zamieszkania, w „swojej okolicy”. Mogą to być okazje do spotkania sąsiadów, nawiązania relacji, podjęcia wspólnych działań. Wśród możliwych form takich działań, jak spotkania sąsiedzkie, pikniki integracyjne, lokalne święta jest też organizacja wolontariatu. Zaangażowanie w wolontariackie działania w najbliższej okolicy jest okazją do spotkania i poznania innych, nawiązania relacji, ale też jest sposobem na realizację wspólnych działań. Wolontariat w naturalny sposób może uczyć współpracy, uważności na drugiego człowieka i gotowości do zaangażowania. W sytuacji trudnej czy w kryzysie te postawy i kompetencje są filarem do skutecznego działania na rzecz innych i z innymi.
Wolontariat to także sposób na poznanie działających lokalnie organizacji i instytucji i włączenie się aktywnie w obszar ich działań. To świetny sposób na aktywne poznanie swojej okolicy i faktyczne stanie się osoba ją współtworzącą. Pośrednio jest to sposób na budowanie sieci i zaufania do tych podmiotów, społecznych i publicznych aktywnych w okolicy. To kolejny element do wzmocnienia i budowania kapitału społecznego i współpracy.
Organizatorzy wolontariatu lokalnego
Z punktu widzenia organizatorów wolontariatu, działanie z wolontariuszami z lokalnych społeczności to możliwość na jeszcze mocniejsze osadzenie się w niej i wzmacnianie swojej roli. Wolontariat wzmacnia nie tylko kompetencje tych, którzy się w niego angażują, ale też którzy są jego organizatorami. Osoby koordynujące i współpracujące z wolontariuszami, mogą być naturalnymi liderami w swoich społecznościach, a podmioty, wokół których aktywnie rozwijane jest zaangażowanie społeczne są naturalnym miejscem i partnerem w razie potrzeby podjęcia działań nagłych, będących odpowiedzią na trudną sytuację w społeczności. Jednym z przykładów takich działań, może być wspomnienie z czasów pandemii COVID-19, kiedy to w instytucjach i organizacjach, które na co dzień współpracowały z wolontariuszami organizowane były działania wspierające lokalne społeczności. Ze względu na ograniczenia w przemieszczaniu się, były one skupione na najbliższej okolicy. Podmioty, które już wcześniej współpracowały z wolontariuszami, świetnie odnalazły się w roli organizatorów lokalnych działań i pomocy potrzebującym. Był to efekt zarówno kompetencji do organizacji działań z osobami spoza organizacji, ale też fakt iż miejsca te były identyfikowane przez lokalną społeczność, jako te, gdzie można się angażować i wspólnie działać. Zaowocowało więc zgromadzone zaufanie i kapitał społeczny.
Działajmy lokalnie!
Jak więc organizować wolontariat, który w codziennym działaniu będzie wzmacniał i budował odporną społeczność? Niech będzie lokalny, sąsiedzki, niech angażuje do wspólnego działania na dłużej, pozwala poznawać się wzajemnie i budować relacje! Świetnymi przykładami takich działań mogą być inicjatywy wspierające sąsiadów, wspólna organizacja lokalnych świąt i wydarzeń, zajęć dla najmłodszych, praca nad wspólnymi inicjatywami – ogrodem społecznościowym czy przedstawieniem teatralnym.
Przykłady konkretnych działań, które mogą być organizowane
Spotkania sąsiedzkie, integracyjne
Organizacja spotkań sąsiedzkich dla wybranego obszaru – kilku bloków, osiedla, najbliższej okolicy. Główną ideą spotkań jest spędzenie dobrego czasu w towarzystwie sąsiadów i poznanie się, nawiązanie relacji i integracja. Wolontariusze mogą organizować i animować takie spotkania. Najważniejszym zadaniem jest w tym przypadku zaproszenie jak największej grupy osób. Warto działać aktywnie i wyjść poza tradycyjne metody jak np. umieszczenie plakatów w okolicy. Dobrym pomysłem może być nawiązanie kontaktu z administratorami, zarządami spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych, aby oni także dystrybuowali informacje wśród mieszkańców. Mogą być cennym partnerem. Szczególnie ważne jest aby zadbać o zaproszenie osób starszych i uczestnictwo osób z niepełnosprawnościami.
Kącik pomocnego sąsiada
Organizacja przez wolontariuszy „kącika pomocnego sąsiada”. Podstawa będzie zebranie informacji o kompetencjach i możliwościach wspierania sąsiadów przez osoby z najbliższej okolicy. Mogą to być czynności jak naprawa mebli, pomoc w zakupach, wyprowadzenie psa, itp. Ważnym aspektem działań jest konieczność zapewnienia bezpieczeństwa osobom, które będą w nim uczestniczyć. Należy zwrócić szczególną uwagę na kwestie danych osobowych i ograniczyć ich zbieranie do minimum. Inspiracją do organizacji tego typu działań może być wspomnienie czasów pandemii COVID-19 kiedy mieszkańcy wywieszali na klatkach informacje o możliwości udzielenia pomocy potrzebującym sąsiadom i w ten sposób nawiązywali ze sobą kontakt.
Szkolenia dla wolontariuszy instytucji
Szkolenie dla wolontariuszy w organizacjach i instytucjach. Wiele podmiotów współpracujących na co dzień z wolontariuszami ma duży potencjał do organizacji działań pomocowych. Dotyczy on zarówno zespołów organizacji jak i samych wolontariuszy. Przykłady takich działań można mnożyć z czasu pandemii i kryzysu uchodźczego z 2022 r. - zbiórki i dystrybucja darów, szycie maseczek, udzielanie informacji, itp. Aby wzmocnić te kompetencje można zaplanować serie szkoleń dla stałego zespołu organizacji i wolontariuszy. Mogą to być szkolenia z pierwszej pomocy, działaniu w stresie i radzeniu sobie ze stresem, pierwszej pomocy psychologicznej, ale też animowania społeczności lokalnej – przydatne do organizowania spotkań sąsiedzkich.
Zadbanie o osoby starsze z okolicy, osoby z niepełnosprawnościami, spacery dla seniorów, zaproszenia, spotkania
Więzi lokalne i relacje mogą też być wzmacniane przez samych wolontariuszy-sąsiadów działających w lokalnych organizacjach i instytucjach. Organizowane działania mogą dotyczyć wsparcia osób starszych czy osób z niepełnosprawnością, organizacji spacerów, spotkań, wspólnego spędzenia czasu, a przy okazji może pomocy w codziennych sprawach jak zakupy czy pomoc w dotarciu do lekarza. Ważne będzie każde działanie, które wzmocni lokalne więzi i relacje, które w przypadku sytuacji kryzysowej, która dotknie najbliższą okolicę i jej mieszkańców pozwoli efektywnie pomóc osobom, szczególnie narażonym na jej konsekwencje.
Wspólne sąsiedzkie świętowania jako okazja do spotkania i nawiązywania relacji
Organizowane przez wolontariuszy lokalne święta, okazje do spotkań – np. dzień babci i dziadka, początku lata, matury, święto dzielnicy, itp. Ważne, aby zaprosić jak najwięcej osób z najbliższej okolicy. Spotkania powinny być okazją do rozmów, poznania się, zrobienia czegoś wspólnie z sąsiadami. Ważne, aby uczestnicy nie byli tylko odbiorcami (np. widzami na koncercie), ale aby wydarzenie faktycznie ich angażowało i dawało przestrzeń do rozmów i interakcji.
Wolontariacka diagnoza społeczności lokalnej
Organizacja kompleksowej wolontariackiej diagnozy społeczności lokalnej i na jej podstawie zaplanowania sąsiedzkich działań integracyjnych. Warto, aby taki proces był prowadzony i profesjonalnie wspierany. Wsparcie może dotyczyć tego jak przeprowadzić poprawną diagnozę i jak na jej podstawie planować działania dopasowane konkretnie do potrzeb lokalnej społeczności. Taki projekt będzie łączył wymiar edukacyjny dla wolontariuszy oraz realizację ważnego działania społecznego.
Działania wspierane przez projekt „Ochotnicy warszawscy”
Projekt „Ochotnicy warszawscy” wspiera rozwój wolontariatu w dzielnicach m.st. Warszawy oraz „Warszawskie partnerstwa dla wolontariatu”, w ramach których realizowane są w dużej mierze projekty lokalne, angażujące do działań mieszkańców z najbliższej okolicy. Relacje z nich dostępne są w historii aktualności na naszym portalu. Poniżej przykłady tylko niektórych z nich:
„Wolontariat – działam, pomagam” – Warszawskie Partnerstwo dla Wolontariatu w dzielnicy Targówek
"Tacy jak my" – Warszawskie Partnerstwo dla Wolontariatu w dzielnicy Mokotów
oraz podsumowania partnerskich działań instytucji realizowanych w ubiegłych latach:
Zapraszamy do zapoznania się z nimi i do organizacji lokalnych, sąsiedzkich działań z wolontariuszami.
Udostępnij