Wolontariat to siła napędowa wielu organizacji pozarządowych. Nawet najlepsza idea nie zostanie zrealizowana bez ludzi, którzy pragną działać – z potrzeby serca, chęci niesienia pomocy czy poczucia sensu. Pracując jako koordynator wolontariatu, niejednokrotnie spotykałem się ze stwierdzeniem, że skoro wolontariusz bądź wolontariuszka chcą pomagać z własnej woli, to nie trzeba ich dodatkowo zachęcać. Nic bardziej mylnego. Każda motywacja wewnętrzna, z początku silna, wcześniej czy później słabnie. Dlatego dla koordynatorów wolontariatu jednym z największych wyzwań pozostaje nie tylko rekrutowanie wolontariuszy, lecz przede wszystkim utrzymywanie wysokiego poziomu ich motywacji. Jak to zrobić w dobie szybkich transformacji społecznych, cyfryzacji i zmieniających się wartości?
Jednym z pierwszych kroków jest zrozumienie, że motywacje wolontariuszy są różnorodne i zmienne w czasie. Ludzie angażują się z różnych powodów – jedni kierują się altruizmem, drudzy chcą zdobyć doświadczenie, a jeszcze inni szukają przynależności do grupy lub po prostu dobrej zabawy. Co więcej, powody te mogą zmieniac się w miarę zdobywanego doświadczenia i upływu czasu. Dlatego regularne rozmowy z wolontariuszami – zarówno formalne, jak i nieformalne – są kluczowe. Pytania w stylu: „Co ci daje to działanie?”, „Co cię najbardziej motywuje?” czy „Co byś zmienił(a)?” pomagają koordynatorowi lepiej zrozumieć potrzeby swojego zespołu i odpowiednio reagować. Stwarzajmy przestrzeń, aby te pytania padały.
Wolontariat w XXI wieku to także wolontariat pokoleniowy. Pokolenie Z oraz młodsi milenialsi coraz częściej zasilają szeregi organizacji społecznych. Ich oczekiwania wobec działań wolontariackich są inne niż w przypadku osób ze starszych grup wiekowych. Młodsi wolontariusze oczekują większej elastyczności – zarówno jeśli chodzi o czas, jak i o miejsce działania. Cenią sobie możliwość pracy zdalnej lub hybrydowej, a także krótkoterminowe formy zaangażowania, takie jak mikrowolontariat. Chcą także niemal natychmiastowej informacji zwrotnej i świadomości, że ich działania mają realny wpływ. Wolą coś współtworzyć i mieć wpływ na podejmowane decyzje, zamiast jedynie wykonywać polecenia z góry. Autentyczność organizacji, przejrzystość działań i spójność z deklarowanymi wartościami to dla nich absolutna podstawa.
Utrzymanie wysokiej motywacji wolontariuszy zależy także od jakości relacji w zespole. Ludzie, którzy czują się częścią wspólnoty, są bardziej lojalni i zaangażowani. W wielu organizacjach wolontariusze nadal traktowani są jako pomoc doraźna, a nie równoprawni członkowie zespołu. Tymczasem poczucie przynależności i wpływu na działania organizacji jest jednym z kluczowych czynników motywujących. Właśnie dlatego tak ważną role odgrywa budowanie atmosfery zaufania i otwartości. Regularne spotkania integracyjne, możliwość współdecydowania o planowanych wydarzeniach czy wspólne świętowanie sukcesów wzmacniają więzi i zwiększają satysfakcję z działania.
Nie można także zapominać o roli poczucia sensu. Współczesny świat pełen jest niepewności, a ludzie szukają miejsc, w których mogą robić coś wartościowego. Wolontariat daje możliwość odnalezienia sensu przez działanie na rzecz innych. Według badań platformy VolunteerMatch z 2023 roku aż 83% wolontariuszy wskazuje, że największą motywacją do działania jest poczucie, że ich praca ma znaczenie. Dlatego powinniśmy kłaść nacisk nie tylko na to, co robimy, ale przede wszystkim na to, dlaczego to robimy. Pokazywanie efektów działań, opowiadanie historii beneficjentów i prezentowanie realnych zmian, jakie zaszły dzięki wolontariuszom, znacząco wpływa na ich zaangażowanie.
Ważnym aspektem budowania motywacji jest także docenianie pracy wolontariuszy. Chodzi tu jednak nie tyle o nagrody i dyplomy – choć te również pełnią ważną funkcję – ile o codzienną kulturę uznania. Proste słowo „dziękuję”, krótka wiadomość z podziękowaniem, wyróżnienie w mediach społecznościowych, filmik z podziękowaniami od beneficjentów, wspólne świętowanie po wydarzeniu – to wszystko buduje w wolontariuszach poczucie wartości i sensu pracy.
Nie bez znaczenia pozostaje również możliwość rozwoju. Wielu wolontariuszy angażuje się, ponieważ chce zdobyć dane kompetencje, wykształcić określone umiejętności czy sprawdzić się w nowych sytuacjach. Oferowanie szkoleń, warsztatów i materiałów edukacyjnych oraz możliwość udziału w projektach o zróżnicowanym charakterze mogą znacząco wpłynąć na poziom motywacji wolontariuszy. Warto także wdrażać wewnętrzne systemy mentoringowe, w których bardziej doświadczeni wolontariusze wspierają nowych, budując w ten sposób więzi i przekazując wiedzę.
Na koniec chcę podkreślić znaczenie elastyczności i indywidualnego podejścia do wolontariuszy. Każda osoba ma inne możliwości czasowe, umiejętności i potrzeby. Oferując różne formy zaangażowania – od zadań jednorazowych po długofalowe projekty – organizacja pokazuje, że szanuje czas i potencjał swoich wolontariuszy. Jasne określenie zakresu obowiązków, czasu trwania projektu oraz oczekiwań z obu stron pozwala uniknąć nieporozumień i zwiększa zaangażowanie.
Motywacja wolontariuszy nie jest czymś stałym. To dynamiczny proces, który wymaga świadomego kształtowania. Koordynatorzy, którzy chcą budować trwałe zaangażowanie, powinni skupić się na czterech kluczowych filarach:
• Pierwszym z nich jest docenianie i uznanie, które nie musi przybierać formy nagród – wystarczy szczere „dziękuję”, zauważenie wysiłku i pokazanie realnego wpływu działań wolontariusza.
• Drugi filar to autonomia i poczucie wpływu – bo ludzie angażują się chętniej, gdy mają przestrzeń do działania, możliwość współdecydowania i świadomość, że ich głos się liczy.
• Trzecim fundamentem jest rozwój osobisty, który pozwala zdobywać umiejętności, sprawdzać się w nowych rolach i poczuć, że wolontariat jest inwestycją w siebie.
• Czwarty filar to poczucie wspólnoty – relacje, więzi i przynależność do zespołu, który działa razem w imię wspólnych wartości.
Gdy te cztery elementy są obecne, motywacja rośnie naturalnie, a wolontariusze chcą nie tylko pomagać, lecz także zostać w organizacji na dłużej.
Autor: Szymon Knitter, Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu
Zapoznajcie się z kompleksową ofertą wsparcia dla wszystkich organizatorów wolontariatu w Warszawie!
Artykuł powstał w ramach oferty wsparcia dla organizatorów wolontariatu, której bezpośrednim realizatorem jest Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu. Działanie jest finansowane ze środków miasta stołecznego Warszawy, w ramach realizacji projektu "Ochotnicy warszawscy".